Kom op adem: Zo lukt vertragen wél

Je weet dat het goed is om meer rust te nemen. Maar toch lukt het vaak niet. Je verlangt naar een moment van verbinding met God - uit de drukte, even thuiskomen in Zijn aanwezigheid. En als je er wel aan begint, merk je hoe moeilijk het is om het vol te houden. Hoe kan dat nou?

Ten eerste – en dit is belangrijk: Want ik werk als christelijk, lichaamsgericht therapeut én ik draag zelf mijn eigen littekens van trauma mee. Vanuit die ervaring zou ik je willen zeggen: stop met jezelf wijsmaken dat je ‘gewoon meer op God moet vertrouwen’.

Je geest wil vooruit, je lichaam niet

Wanneer je zenuwstelsel gevaar voelt, schakelt het direct over op de overleefstand. Dat is vechten, vluchten, bevriezen of het sluit zich compleet af. Maar meestal is het een mengvorm daarvan. En dat gebeurt niet omdat jij faalt of te weinig geloof hebt, maar omdat je lichaam probeert je te beschermen. Als je lichaam in de vecht/vlucht modus verkeert, dan druist overgave en vertrouwen gaat daar compleet tegenin. Je kunt dit niet even negeren of uitzetten. Je kunt dan wel denken: ‘Ik zou God meer moeten vertrouwen’, maar je lichaam staat dat simpelweg niet toe. En dat is precies het spanningsveld. God vertrouwen vraagt om overgave en dat schuurt met wat je lichaam doet wanneer het zich onveilig voelt. Die innerlijke criticus zegt dan tegen je: ‘Waarom kan je niet gewoon geloven? Waarom vertrouw je niet op God? Je bent geen goede christen’. Terwijl je lichaam roept: Gevaar! Let op! We zijn niet veilig!!

Het is lichamelijk, niet geestelijk

En zo blijf je hangen in patronen van zelfbescherming en overleving. Je wilt wel verder of anders, maar het lukt niet. Omdat je met je geest verandering wil, en je lichaam daarbij vergeet of negeert. Daarom is het belangrijk dat je weet: Hoe groot je geloof ook is, je lichaam laat beschermingsmechanismen pas los wanneer het zich veilig genoeg voelt. Dit is een lichamelijk proces, en geen falen van je geloof. Je mag dan – voor het eerst of opnieuw - ontdekken dat je lichaam je mag ondersteunen, zodat je geloof weer voelbaar wordt in je lijf. Dit is niet zwak of iets ‘van het vlees’. God heeft je lichaam wonderlijk gemaakt. God zélf weet in Jezus hoe het is om in een lichaam te leven.

Verandering begint bij je lichaam

Als jij nu in een stressvolle situatie zit, overspannen voelt of burn-out bent, weet dan dat je mag starten bij je lichaam. Het te ondersteunen door zachte signalen van veiligheid te geven, dat je ruimte en tijd maakt om te landen zodat je opnieuw kunt afstemmen op Gods aanwezigheid. Want wanneer we in overleefstand zitten, kunnen we ons alleen richten op pijn, angst, verdriet, etc. Maar wanneer het lichaam en het zenuwstelsel weer tot rust komt, komt ook je geestelijke en sociale functies weer tot leven. Om je te verbinden met jezelf, met anderen en met God.

Oke. Sorry voor dit lange intro. Maar, dat gezegd hebbende: Hoe pak je nu die gedragsverandering aan?

De wetenschap heeft daar verrassend heldere antwoorden op. Niet jouw wilskracht is het probleem, maar de manier waarop je probeert te veranderen. Gedragsverandering lukt pas als je klein begint, je omgeving meeneemt en je nieuwe gewoonten koppelt aan wie je bent.

1. Begin superklein

Duurzame verandering begint met iets heel kleins. Zo klein dat het geen moeite kost. In plaats van: Ik ga elke ochtend tien minuten mediteren, kun je beginnen met één bewuste ademhaling zodra je je laptop opent of je tanden poetst. Koppel het aan iets wat je toch al doet, zoals: Na het zetten van mijn koffie, adem ik drie keer diep in en uit. Door kleine successen ervaart je brein voldoening en groeit je motivatie vanzelf. Zo worden mini-momenten van rust vanzelf grotere rituelen.

Wees stil en weet dat Ik God ben. Psalm 46:11

• Start met één bewuste ademhaling per dag.
• Zeg bij jezelf: “Heer, hier ben ik.”
• Koppel het aan iets wat je toch al doet: koffie zetten, auto starten, tanden poetsen.
• Kleine gewoonten groeien vanzelf als ze verbonden zijn met vreugde. 

2. Gebruik de kracht van je omgeving

43% van ons dagelijks gedrag bestaat uit gewoontes, niet uit bewuste keuzes. Je omgeving speelt dus een veel grotere rol dan je motivatie. Dus: Maak het jezelf makkelijk. Zet een kaars, wierook of meditatiekussen zichtbaar in je huis of op je werk als stille uitnodiging.
Of stel een herinnering in op je telefoon met de woorden: Kom op adem. Laat geur, licht of geluid een anker worden dat je herinnert aan stilte. Je omgeving mag je helpen herinneren aan Gods vrede.

Sluit de deur en bid tot je Vader die in het verborgene is. Mattheüs 6:6

• Richt een kleine plek in als binnenkamer: een stoel, kaars of kruisbeeld.
• Laat dit je herinneren aan stilte.
• Zet een herinnering op je telefoon: Adem in Gods rust.
• De omgeving herinnert je, zodat jij niet hoeft te vechten met je wilskracht.

3. Maak rust een deel van wie jij bent

Echte verandering blijft pas hangen als het past bij wie je bént, niet alleen bij wat je dóet.
Zeg daarom niet: Ik probeer meer te ontspannen. Maar: Ik ben iemand die leeft in Gods ritme.

Wanneer je rust koppelt aan wie je bent, ontstaat een diepere motivatie. Rust nemen is dan niet iets extra’s dat je moet, maar een logische actie van wie je bent. Schrijf het op, herhaal het, en vier elk moment waarop je even stil wordt.

In Hem leven wij, bewegen wij en zijn wij. Handelingen 17:28

• Zeg niet: “Ik probeer te bidden.”
• Maar: “Ik bén iemand die leeft in Gods tegenwoordigheid.”
• Herhaal dit dagelijks, zacht en zonder oordeel.
• Wie je bent bepaalt wat je doet, niet andersom.

4. Maak rust prettig en deel het met anderen

Plezier en dankbaarheid helpen om nieuwe gedragsveranderingen vol te houden.
Dus maak van elk rustmoment iets wat goed voelt. Gun jezelf een lekkere bak koffie of thee, een glimlach, een kort gebed van dank. En deel het met iemand: vertel je partner, vriend(in) of collega dat je elke dag even bewust ademt. Zo leert je geest dat rust niet een verplichte taak is, maar een positieve ervaring.

Verblijd u altijd. Dank God in alles. 1 Thessalonicenzen 5:16-18

• Sluit elk rustmoment af met dankbaarheid.
• Glimlach, zeg zacht: Dank U dat U hier bent.
• Deel het met iemand: rust werkt aanstekelijk.
• Elke keer dat je rust neemt, eer je God.

5. Praktische als/dan momenten

Oorzaak en gevolg acties helpen om nieuw gedrag te laten ontstaan. Bijvoorbeeld: Als ik thuiskom en de sleutel neerleg, dan adem ik drie keer rustig uit en zeg: Heer, ik leg de dag in Uw handen. Of: Als ik spanning voel, dan leg ik mijn hand op mijn hart en fluister: Uw vrede woont in mij. Herhaal deze momenten zodat ze reminders worden van rust en Gods vrede.

Kom tot Mij, allen die vermoeid en belast zijn, en Ik zal u rust geven. Mattheüs 11:28

• Maak een eenvoudig als–dan-plan:
• Als ik thuiskom, dan adem ik drie keer uit en zeg: Heer, ik leg de dag in Uw handen.
• Als ik spanning voel, dan leg ik één hand op mijn hart en fluister: Uw vrede woont in mij.

Rust is niet iets wat je verdient, maar iets waarin je telkens mag terugkeren. Het begint met kleine daden van aandacht die je helpen thuiskomen in jezelf en bij God. Met elke bewuste adem, met elke kleine pauze, herinner je je: God is hier. En ik ben geliefd.

_{Bronvermelding
Geïnspireerd door Bijbelse teksten uit Psalmen, Matteüs en Handelingen. Boeken en onderzoeken van o.a: BJ Fogg (2019), Wendy Wood (2019), Verplanken & Orbell (2018), Deci & Ryan (2000), Gollwitzer (1999), Lally et al. (2010).}